تبلیغات
طلبه - مطالب شیوه‏هاى تربیتى حضرت زهرا (س) ارسال سوال از اینكه به این وبلاگ سر زدید ممنونیم.............حتما به سؤال شما هم جواب داده میشه... ولی ممكنه به دلیل حجم بالای سوالات چند وقتی طول بكشه.....مطمئن باشید پاسخ داده میشه
 
طلبه
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : بهمنیار کیانی
مطالب اخیر
نویسندگان
یکشنبه 10 اسفند 1393 :: نویسنده : بهمنیار کیانی


تعلیم و تربیت یك علم و فن و هنر است كه موضوع آن در درجه اول، روح و جان آدمى است. از این رو، روشها و شیوه‏هاى خاص خود را مى‏طلبد. رفتار معصومان از جمله حضرت زهرا (س) به عنوان كسانى كه خداوند امر تعلیم و تربیت و تزكیه انسانها را به آنان واگذاشته است، در این زمینه بهترین و مفیدترین الگو است.  به برخى شیوه‏هاى تربیتى حضرت زهرا (س) اشاره مى‏كنیم. باشد كه براى همه مادران و پدران مفید باشد.

1. زمان تربیت:

آغاز تربیت و اثر گذارى بر متربّى از چه زمانى است؟

نظرات مختلف است؛ لیكن آموزه‏هاى دینى و سیره معصومان- علیهم السلام- آن را از دوران باردارى مادر و حتى پیش از آن مى‏داند كه پرداختن به این موضوع مجال بیش‏ترى مى‏طلبد.

حضرت زهرا (س) هنگام باردارى و در زمان شیر دادن به فرزندان خویش آداب و سنن اسلامى را به دقت رعایت مى‏كرد. انتخاب نام مناسب براى فرزند، كه اثر بسزایى در روح كودك دارد، گفتن اذان در گوش راست و اقامه در گوش چپ فرزند، عقیقه كردن به نام او، تراشیدن سر فرزند در هفتمین روز ولادت او و هم‏وزن موهاى سر، نقره صدقه دادن و نیز براى قابله و همسایه‏ها هدیه فرستادن، از سنتها و آداب اسلامى ولادت فرزند است كه مورد اهتمام و عنایت حضرت زهرا (س) بود. «1»

2. محبت و شفقت:

حضرت زهرا (س) نسبت به فرزندانش بسیار مهربان  بود و با آنان بسیار مشفقانه و با محبت رفتار مى‏كرد. او درس محبت به فرزند را از رسول خدا (ص) آموخته بود. از این رو، خود همچون شمع مى‏سوخت و خلأ كمبودهاى مادّى را با محبت جبران مى‏كرد و مشعل زندگى را روشن و فروزان نگه مى‏داشت.

بانوى بزرگوار اسلام با شفقت خاص، نور دیدگانش را سرگرم مى‏نمود.

گاهى شعر مى‏خواند و گاهى با انواع بازیها نیاز طبیعى بچه‏هایش را تأمین مى‏كرد. در احادیث آمده است كه حضرت زهرا (س) با فرزندش حسن (ع) همبازى مى‏شد و در حالى كه او را روى دست گرفته و بالا مى‏انداخت، این شعر را مى‏خواند:

                       اشْبِهْ اباكَ یا حَسَنْ             وَ اخْلَعْ عَن الْحَقِّ الرَّسَنْ‏

             وَ اعْبُدْ الهاً ذا مِنَنٍ             وَ لا تُوالِ ذَا الْاحَنْ‏

حسن جان! همچون پدرت باش و ریسمان (ظلم و ستم) را از (گردن) حق بر كن.

خداوند منّان را پرستش نما و كینه توز و حق ستیز را به دوستى مگیر.

و در بازى با فرزندش حسین (ع) مى‏خواند:

          انْتَ شَبیهٌ بِابى‏             لَسْتَ شبیهاً بَعِلىٍّ

تو بیش از پدرت على به پدرم [رسول اللَّه‏] شباهت دارى.(2)

نكته درخور توجه اینكه فاطمه (س) حتى هنگام بازى با كودكان خویش به موضوع تربیت آنان و آشنا ساختن ایشان با مفاهیم عالى تربیتى، معارف دینى و مضامین انقلابى، اهتمامى ویژه داشت و با محتوایى ارزشى به سرگرمى فرزندان خویش مى‏پرداخت‏

 دل زهرا (س) كانون محبت به فرزندان و روى سینه‏اش بستر آرمیدن آنان بود. على (ع) در گزارشى به رسول خدا (ص) محبت فاطمه (س) به فرزندانش را چنین به تصویر كشیده‏است:

دَخَلْتُ عَلى‏ فاطِمَةَ وَ هِىَ مُسْتَلْقِیةٌ لِقَفاها وَ الْحُسَیْنُ نائِمٌ عَلى‏ صَدْرِها. «3»

بر فاطمه وارد شدم. دیدم وى [از فرط كار و خستگى‏] بر پشت دراز كشیده [و به خواب رفته‏] و حسین نیز بر سینه او در خواب است.

فاطمه (س) چنان به فرزندانش وابسته بود كه دورى آنان را نمى‏توانست تحمل كند. ابن عباس مى‏گوید: در محضر پیامبر (ص) بودیم كه

 فاطمه (س) گریه كنان وارد شد و عرض كرد: «یا رسول اللَّه حسن و حسین (ع) از خانه خارج گشته و نمى‏دانم كجا رفته‏اند.» پیامبر (ص) فرمود: «دخترم! گریه نكن.

آفریننده آنان به ایشان از من و تو مهربان‏تر است.»

سپس دستهایش را به دعا برداشت و براى حفظ آنان دعا كرد. در این هنگام جبرئیل نازل شد و پیامبر (ص) را از جاى آنان آگاه ساخت. رسول خدا (ص) با اصحاب، نزد آنان در باغ بنى نجّار رفت. امام حسن و امام حسین (ع) در آن‏جا خوابیده بودند. آنان را بیدار كرده و به خانه بازگرداندند. «4»

بر اساس روایتى دیگر از امام رضا (ع)، نزدیك عید (قربان یا فطر) حسن و حسین (ع)، كه در دوران كودكى به سر مى‏بردند، به مادرشان گفتند: «بچه‏هاى مدینه [در آستانه عید] لباسهاى نو و رنگارنگ پوشیده‏اند، چرا چنین‏

  لباسهایى را بر تن ما نمى‏پوشانى؟» مادر مهربان و دلسوز با شنیدن این سخن براى آنكه دل آنان نشكند، فرمود: «لباسهاى شما نزد خیاط است. هر وقت آماده شد بر تنتان مى‏پوشانم». شب عید فرا رسید حسنین (ع) خواسته پیشین خود را دوباره مطرح كردند. مادر گریه كرد و دلش به حال آنان سوخت؛ ولى بازهم با توریه، همچون مرتبه پیش به آنان وعده داد.

مدتى از شب نگذشته بود كه ناگاه درِ خانه زده شد و رضوان، خاذن بهشتى تحت عنوان خیاط، دو دست لباس تازه و زیبا به فاطمه (س) تحویل داد. مادر مهربان و دل شكسته با شادمانى فرزندانش را بیدار كرد و لباسهاى نو را بر اندام نازنین آنان پوشانید. «5»

این نوع قضایا بیانگر این واقعیت است كه فاطمه (س) به فرزندانش تا چه اندازه محبت و شفقت داشته و هرگز حاضر نمى‏شده است دل آنان بشكند و یا در پریشانى و ناراحتى به سربرند.

3. تمرین عبادت:

از محورهاى اساسى مورد توجه حضرت فاطمه (س) در تربیت فرزندان خویش، تمرین عبادت در كودكى است او شوق بندگى و خضوع در برابر معبود و استعانت از ذات بى‏نیاز او را از همان دوران كودكى در دل فرزندان خویش تقویت كرد و بذر محبت و ارتباط با معبود را در كام آنان بیفشاند.

بانوى عابد بى همتا هنگامى كه در دل شب به عبادت و تهجد مى‏ایستاد، كودكان خویش را نیز- با توجه به توان و استعداد آنان- بیدار مى‏كرد تا تمرین شب زنده دارى كنند.

 حضرت فاطمه (س) در شب قدر كودكان خویش را به بیدارى ترغیب مى‏كرد و براى آنكه بچه‏ها با میل و رغبت به احیاى شب قدر بپردازند، در روز آنان را مى‏خوابانید و غذاى سبك‏ترى به آنان مى‏داد تا از نظر جسمى و روحى آمادگى بیشترى براى شب زنده‏دارى پیدا كنند. او به حدى در این كار جدى و قاطع بود كه نمى‏گذاشت احدى از اهل خانه به خواب رود و مى‏فرمود: «محروم كسى است كه از بركات و خیرات شب قدر محروم بماند.» «6»

دختر رسول گرامى اسلام با ارائه الگوى عبادى به فرزندانش و نیز اهتمام به پرورش عبادى آنان توانست آنان را به كمال مطلوب برساند. فرزندان فاطمه (س) به درجه‏اى از رشد عبادى رسیده بودند كه حتى در سخت‏ترین شرایط، سنّت شب زنده دارىِ به یادگار مانده از مادر را رها نكردند. آن حسین (ع) كه در شب عاشورا و در آن لحظات حسّاس، لذّت بخش‏ترین عمل براى او عبادت و تلاوت قرآن و نیایش با پروردگار بود. از این رو آن شب را از دشمن مهلت خواست تا لحظاتى بیشتر با خداى خویش مناجات كند و فرمود: «خدا مى‏داند كه من نماز و تلاوت قرآن و دعاى زیاد و استغفار را دوست مى‏دارم.» «2»الارشادص230 و آن زینب كبرى (س) كه حتى در شب یازدهم محرم با آن همه رنج، خستگى و تحمل مصائب سخت، نماز شبش ترك نشد. بر پایه روایتى امام سجاد (ع) مى‏فرماید:

 «شب یازدهم محرم، عمّه‏ ام را دیدم كه نشسته نافله شب مى ‏خواند.» بر اساس روایتى دیگر فرمود: «عمّه‏ ام زینب با آن همه اندوه و مصیبت، در راه شام نیز نافله‏ هاى شب را ترك نكرد.» «7»

                        4. عدالت پرورى:

پدر و مادر نباید بین فرزندانشان بدون جهت فرق بگذارند؛ بلكه باید با آنان به عدالت رفتار كنند و از این طریق زمینه هر گونه حسادت و كینه توزى را منتفى سازند. این سفارش رسول خدا (ص) است:

اعْدِلُوا بَیْنَ اوْلادِكُمْ كَما تُحِبُّونَ انْ یَعدِلُوا بَیْنَكُمْ فِى البِرِّ وَ اللُّطْفِ. «8»،

میان فرزندانتان به عدالت رفتار كنید؛ چنان كه دوست دارید دیگران در نیكى و محبت با شما به عدالت رفتار كنند.

حضرت زهرا (س) با الهام از این رهنمود پیامبر (ص) با رعایت دقیق عدالت در میان فرزندان خویش روح عدالت پرورى را در آنان تقویت مى‏نمود.

روزى حسن و حسین (ع) در حضور رسول خدا (ص) كشتى گرفتند. حضرت زهرا (س) شنید، كه پدر بزرگوارش امام حسن (ع) را به پیروزى بر امام حسین (ع) تشویق كرده و به جانبدارى او برخاسته است. از این رو، بر اساس روح دادگرى عرض كرد: «پدر جان! فرزند بزرگ را علیه فرزند كوچك تحریك مى‏كنى!؟» رسول خدا (ص) فرمود: «دخترم! من دیدم حبیبم جبرئیل به حمایت حسین برخاسته است؛ از این رو، من هم به حمایت حسن برخاستم.» «9»

در روایتى دیگر آمده است: روزى حسن و حسین (ع) در كنار یكدیگر مشغول نوشتن خط بودند و هر یك مدعى بود خط او زیباتر از دیگرى است.

كار به داورى مادر كشید؛ ولى آن حضرت براى آنكه دل هیچ كدام را نشكند، از داورى خوددارى كرد و موضوع را به پدرشان موكول نمود. او نیز قضیه را به پیامبر و آن حضرت به جبرئیل و جبرئیل به اسرافیل و اسرافیل به خداوند متعال موكول كرد.

 خداوند فرمود: من نیز داورى نمى‏كنم؛ بلكه مادرشان فاطمه باید بین آن دو داورى كند. فاطمه (س) دانه‏هاى گردنبند خود را بر زمین ریخت و گفت: هر كس آنها را بیش‏تر بردارد خط او بهتر است.

خداوند به جبرئیل مأموریت داد كه دانه‏هاى گردنبند را به طور مساوى بین آنان تقسیم كند تا هیچ كدام ناراحت نشوند و تبعیضى صورت نگیرد. «10»

از این دو رخداد كه نمونه دهها رفتار دادگرانه فاطمه (س) با فرزندانش مى‏باشد بر مى‏آید آن حضرت سعى مى‏كرد با فرزندانش به گونه‏اى برخورد كند كه ضمن رشد و تعالى آنان، نسبت به همدیگر خیلى مهربان و صمیمى باشند و احترام یكدیگر را حفظ كنند.

 «1»بحارالانوار،ج43،ص 239-240و257

«2»مناقب ،ابن شرآشوب ،ج3 ص389، بحارالانوار،ج43،ص286-287

«3» بحارالانوار،ج43،ص 28

«4»فراِئد السمطین ج 2ص91-93

  «5» مناقب ،ابن شرآشوب ،ج3 ص391

 «6»دعائم الاسلام ج1ص282 –مستدرک الوسائل ج7ص470 –ج بحارالانوار،94ص10

«7»فیض الاسلام ص182 وزینب کبری،نقدی ص62و63

   8»، بحارالانوار ج101ص92 –مکارم الاخلاق ص220

«9»»، بحارالانوار ،ج43ص263-268

  «10»»»، بحارالانوار ،ج43ص 309

 

          





نوع مطلب : شیوه‏هاى تربیتى حضرت زهرا (س)، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


موضوعات
صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :